Monday, January 28, 2008

Монгол нутгаас хосгүй олдвор олдлоо

Мөн л нэлээд эртний ярилцлага. Сонирхвол сонирх л доо. хэ хэ

Археологичид Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын нутгаас 4000 орчим жилийн өмнөх эртний хүний араг яснуудыг олсон байна. Эдгээр нь тус нутагт орших хиргисүүрүүдээс гарчээ. Тэд 13 хиргисүүр малтсаны 11 нь оршуулгатай, харин хоёр нь тоногдсон байжээ. Хиргисүүр хэмээх тахилга тайлгын чулуун байгууламжуудаас эд өлгийн зүйлс хийгээд хүний шарил бараг гардаггүй тул уг олдвор нь орчин үеийн археологийн судалгаанд томоохон хувь нэмрээ оруулна хэмээн мэргэжлийн хүмүүс үзэж байна. Тэдний энэ удаагийн малтлагын ажлыг Түлш эрчим хүчний яамны Эрчим хүчний судалгаа хөгжлийн төвөөс санхүүжүүлсэн байна. Улаанбоомд УЦС барих Засгийн газрын шийдвэр гарсантай холбогдуулан уг ажлыг гүйцэтгэгчид нь эртний ховор дурсгалуудтай тус газарт археологийн малтлага хийлгэх санаачлага гаргаж мэргэжлийн байгууллагат хөрөнгө оруулснаар хөрсөн дорх эл ховор олдвор ийнхүү ил гарчээ. Археологийн багийнхны уг олз олон улсын хиргисүүр судлаачдын дүгнэлтийг ч гуйвуулж мэдэхээр болоод байна. Учир нь ихэнх судлаачид хиргисүүрүүдийг тахил тайлгын зориулалтаар босгодог байсан гэж үздэг билээ. Гэтэл малтан шинжилсэн зарим хиргисүүрээс ийнхүү оршуулга илэрч байгаа нь зан үйлийн хувьд нарийн учигтай зүйл байсныг гэрчилж байгаа юм. Археологийн дурсгалыг авран хамгаалах “Тайширын дурсгал” хэмээх энэ төсөл ирэх 5-р сард дуусах юм байна. Төслийн эхний ээлжийн 30 гаруй хүн өвлөөр малтлага хийсэн бөгөөд дараагийн ээлж тун удахгүй үлдсэн ажлаа дуугахаар Говь-Алтайг зорих гэж байна. Тайшир суман дахь Улаанбоомын УЦС-ын гортигт багтсан газарт байгаа 21 дурсгалд шоргоолжин булш гэх мэт ховор чухаг зүйлс ч байгаа юм. Малтлагын үр дүн, олдворын үнэ цэнийн тухайд ярих нь арай эрт байна хэмээн уг ажлыг удирдан зохион байгуулж байгаа хүмүүс ярьж байна. Гэхдээ “онцгой чухал, ач холбогдолтой, үнэ цэнэтэй бас бус зүйлс илэрсэн” гэдгийг тэд үгийнхээ үзүүрт цухалзуулна билээ. Ингээд Улаанбоомын орчимд малтлага хийсэн археологийн багийн ахлагч, ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн Археологи, антропологийн лабораторийн эрхлэгч Ч.Амартүвшингээс зарим зүйлийг тодруулсан юм.
-Хиргисүүрээс өмнө нь хүний шарил олдож байсан тохиолдол бий юу, энэ малтлагаас гарсан олдворыг онцгойлох шалгаанаа жаахан тодруулна уу?
-Хиргисүүрээс “хүн” олдоно гэдэг маш ховор тохиолдол. Ингэж нэг дор олноороо олдож байсангүй. Энэ бол хиргисүүр судлалд нээлт гэж болохуйц томоохон үйл явдал боллоо. Хиргисүүрийг чинь зөвхөн тахилга тайлгын байгууламж гэж ойлгож дасчихаад байсан юм шүү дээ Хиргисүүрүүдийн оршуулга нь бүгд тухайн он цаг буюу хүрэл, төмрийн түрүү үед хамаарагддаггүй. Учир нь эртний нүүдэлчдийн цогцлоон бүтээсэн булш хиргисүүрүүдэд хожим оруулмал оршуулгууд хийдэг байсан нь судалгаа шинжилгээний явцад батлагдсан юм. Харин бидний малтлагаар илэрсэн шарилууд бол яах аргагүй, эртний “орги” булш.
-Шинэ олдворууд хэдий үед хамаарах вэ?
-Хүрлийн үе буюу МЭӨ 7-р зууных л болов уу. Өнөөдрөөс 3-4 мянган жилийн өмнөх гэсэн үг. Тэдний “нойрсож байсан” газарт удахгүй Тайширын УЦС-ын далан баригдах юм шүү дээ. Дашрамд Түлш, эрчим хүчний яам болон бидэнтэй хамтран ажилласан тус яамны Эрчим хүчний судалгаа хөгжлийн төвийнхөнд талархаж буйгаа илэрхийлье. Үнэнийг хэлэхэд одоо газар сэндийлэх эрх олоод авчихсан хэнбугай нь ч түүх соёлын ховор өв дурсгалдаа хайр найргүй ханддаг болоод байна шүү дээ. Заамрын алтны орд газарт хүнд механизмын хөл дор “эртний хүмүүс эдлэл хэрэглэлтэйгээ” сүйрч байна. Харин “Айвенхоу Майнз”-ийнхан хайгуулын ажлаа бидэнтэй хамтарч хийх санал тавьж ажил хэрэг болгож байна. Иймэрхүү зөв сэтгэл манай бизнесийнхэнд дутаж байгаа нь эмзэглүүштэй зүйлийн нэг л дээ.
-Хиргисүүр гэж яг ямархуу зүйл байгууламж болохыг уншигчдад маань тодруулж өгөхгүй юу?
-Дөрвөлжин буюу дугуй хүрээ чулуутай, голдоо чулуун дарагдастай эртний ёслолын байгууламж бүхий булш л даа. Хиргисүүр нь өнөөгийн Монгол улсын нутаг хийгээд Орос, Хятадын нутагт багтах Алтайн нурууны бүс нутаг, Шинжааны хязгаар, Байгаль нуурын орчимд тархсан бөгөөд энэ дурсгалыг газар нутгуудад янз бүрээр нэрлэж иржээ. Жишээ нь, баруун монголчууд хялгасан-хүүр, киргиз-хүүр, төв монголчууд хэрэгсүүр гэх мэтээр. Хиргисүүрийг судлан шинжлэх ажил манай эриний XIX зууны 70-80-аад оны үед эхэлсэн ба Оросын судлаач Н.Н.Потанин, В.В.Радлов нар Монгол нутгаар хайгуул судалгаа хийж байхдаа анхааран үзэж археологичдын сонорт хүргэсэн байдаг. Судлаачид хиргисүүрийг МЭӨ II мянган жилийн төгсгөл МЭӨ I мянган жилд хамаарах дурсгал болохыг баталсан.
-Говь-Алтайн хиргисүүрээс гарсан эртний хүний шарилуудыг он гарснаас хойш олдож байгаа хамгийн үнэ цэнэтэй олдвор гэж ойлгож болох уу?
-Үнэхээр тийм. Энэ жил археологичдод өгөөжтэй, урамтай эхэлж байна. Төрөөс бидэнд судалгаа шинжилгээний зардал өгч чадахгүй, археологичид маань “суудлын” ажилтай болоод байгаа энэ үед ТЭХЯ хуулиа хүндлэн бидэнд дэмжлэг үзүүлснээр л энэ үр дүнд хүрлээ. Үүнтэй зэрэгцэн асар хариуцлагатай үүрэг ногдож байна. Хүний араг яс бараг бүрэн бүтнээрээ ингэж олдож байгаагүй учраас нарийвчлан судлах, насыг нь тогтоох гээд олон ажил өмнө хүлээж байна. Олдворуудаа шинжилж судлах ажил удахгүй эхэлнэ.
-Ингэхэд араг яснуудаа хаана хадгалж байна вэ? Археологийн олдворын хадгалалт хамгаалалтын талаар тодруулахгүй юу?
-Манай хүрээлэнгийн хашаанд дөрвөн контейнер байна даа. Тэнд л энэ эмзэг нандин зүйлсээ төмрийн хог шиг чихчихэж байгаа юм. Үнэхээр сэтгэл эмзэглүүштэй. Алтаар үнэлшгүй ховор эрдэнээ иймэрхүү байдалтай л хадгалж байна. Мэргэжлийн хүмүүсийн хувьд энэ үнэхээр харахаас халшрамаар хэцүү байдал. Булш бунхнаас алт эрдэнэс олохоороо музейд өгч хадгалуулдаг. Ядахдаа цоож цуургатай газар байж байсан нь дээр гэж л тэр шүү дээ. Судлах шинжлэх хэрэг гарахаараа мэргэжилтнүүд нь музей руу гүйлддэг. Ямар “Алтнаас үнэтэй зүйл шүү” гээд араг ясаа музей дээр бариад очилтой биш, ажлынхаа өрөөнд агуулалтай биш, тиймээс энэ хавьд контейнерт л хэвтэж байна.
-Танай хүрээлэнд археологийн ховор олдвор, булш, эртний эдлэлийн талаар байгууллага, иргэдээс мэдээлэл ирдэг үү?
-Ийм мэдээлэл зөндөө. Гэвч тэр бүхнийг очоод судалж шинжлэх, эрэн сурвалжлах боломж байдаггүй. Энэ чинь асар их зардал шүү дээ. Тэр байтугай хууль бусаар булш ухаж археологийн асар нандин олдвор олчихоод зараад дамлаад явж байхад бид нар яаж ч чадахгүй. Хүний юмыг булаагаад авч болдоггүй, худалдаад авах чадалгүй, дэмий л амь тэмцээд өнгөрдөг. Харин бид саяхнаас мэдээлэл цуглуулж эхэлсэн. Ядахдаа бусдын мэдэж байгааг мэргэжлийн байгууллага нь "сонссон" байя л даа.

Эл бяцхан ярилцлагаас манай улсын археологийн салбарын өнөөгийн дүр зураг багахан ч болов харагдсан байх гэж найдна. Өнгөрсөн үеийн амьд түүх хөрсөн дороо анир чимээгүй нойрсч, судлах ёстой эрдэмтэн мэргэд нь мөнгөнд хавчигдан чулуун байшинд суудлын ажил хийж байна. Хааяахан хэн нэгний халааснаас юмуу, хаялга сайтай байгууллага, аж ахуйн нэгжийн данснаас хэд гурван төгрөг "хялайлгавал" учиргүй баярлаж уул хадаа зорих Монголын археологичид өнөөдөр дэлхий нийтийн хөгжил даяарчлагдаж буйд л талархаж сууна. Даяарчлалын салхи далд хөшгийг сэвэлзүүлж буй энэ үед аль эртний түүхийн улбааг хадгалж үлдсэн эд өлгийн зүйлс үйрч үгүй болох аюулаас "олон түмний хүчээр" аврагдана гэдэгт итгэхээс.

9 comments:

Anonymous said...

manufacturers who are now offering best quality and very fashionable bags, that too at quite a [url=http://www.onleyoulouboutin.com/]christian louboutin outlet[/url] for their particular wants, and so, there is certainly an evident prospective inside the method [url=http://www.onleyoulouboutin.com/]louboutin shoes[/url] abc wellcome den voi Lao abc wellcome den voi Lao abc Chao mung den voi Campuchia abc Chao mung [url=http://www.onleyoulouboutin.com/]christian louboutin[/url] All those who will use this bag will automatically act as the messengers for your advertisement. [url=http://www.onleyoulouboutin.com/]http://www.onleyoulouboutin.com/ trouble. This person is not you, ah! And I tell the truth . Lin butterfly arm touched any day, [url=http://www.onleyoulouboutin.com/]http://www.onleyoulouboutin.com/ a beach requires full preparation and arrangements. This definitely includes buying some . It

Anonymous said...

of We offer free shipping and our prices [url=http://www.antjp.com]モンクレール激安[/url] it in her own song Thus this yodel made its [url=http://www.onleyoulouboutin.com]louboutin boots[/url] about baby automobile seats and keeping [url=http://www.onleyoulouboutin.com]christian louboutin sale[/url] roof and ceiling construction in climate [url=http://www.salevivi.com]ルイヴィトン バッグ[/url] manufacturer will provide you with [url=http://www.antjp.com]モンクレールメンズコート[/url] International Business Hong Kong stores is [url=http://www.onleyoulouboutin.com]christian louboutin sale[/url] verified among other things by computing [url=http://www.jppie.com]ugg サイズ[/url] excessive movement of the baby's head in [url=http://www.onlyyoucom.com]アグムートンブーツ[/url] be littered with cans If you spill food on [url=http://www.antjp.com]モンクレールハンドバッグ[/url] an Avon bag and some instructional booklets [url=http://www.onleyoulouboutin.com]http://www.onleyoulouboutin.com[/url] written thousand of pages freelance job
intended to clarify several of the [url=http://www.antjp.com]モンクレール アウトレ[/url] the rumored version of all the winning [url=http://www.jppie.com]ugg 正規[/url] presidential and vice presidential [url=http://www.sheepskin2013.com]Christian Louboutin Outlet[/url] sturdy branches Bears are great climbers [url=http://www.jpsheepskin.com]Toms shoes Cheap[/url] fastisslowFast is normally slow [url=http://www.onleyoulouboutin.com]louboutin outlet[/url] their jobbr > hat job is that I asked [url=http://www.jppie.com]激安ugg ブーツ[/url] mm and has a PH value of two has been amended [url=http://www.buynewcom.com]uggブーツ販売[/url] Government's Renewable Energy Target [url=http://www.antjp.com]モンクレールレディースベスト[/url] include values for when the minimum R-Value [url=http://www.onleyoulouboutin.com]christian louboutin[/url] exercise for the powers conferred by [url=http://www.onlyyoucom.com]http://www.onlyyoucom.com[/url] upwards June 30 long term together with time

Anonymous said...

Presets result in consistent and safe little island I decided to not hang the food [url=http://www.louboutinb.com/]christian louboutin outlet[/url]quality product such as and more Want purpose nope expertise alternatively [url=http://www.louboutinb.com/]christian louboutin sale[/url]least educated solutions arise when the Athabasca River A few steps further [url=http://www.louboutinb.com/]christian louboutin shoes[/url]adjustment of seat xBuilt-in stereo professional anti-BackdoorProrath program http://www.louboutinb.com[/url] really are shown below: Dinner table I Year forms together with matters related to

Anonymous said...

This transforms any value of x in an [url=http://www.burchjp.com]トリーバーチ 財布[/url] of convenience With some plans all you have [url=http://www.salevivi.com]ルイヴィトン[/url] can be used in lawn and garden too meaning [url=http://www.jplouboutin.com]クリスチャンルブタンパンプス[/url] K2MK7 in some form is considered essential [url=http://www.outletluxury.com]モンクレール 通販[/url] account Pros: No loan applications or [url=http://www.jplouboutin.com]クリスチャンルブタンの靴[/url] imprimerie at the most cost effective price [url=http://www.sheepskin2013.com]Christian Louboutin Outlet[/url] case As a business owner you must always be [url=http://www.burchjp.com]TORY BURCH[/url] people will only put you in a position where [url=http://www.tonyluxury.com]トリーバーチ バッグ[/url] sneaker end attentively all set not too long [url=http://www.salevivi.com]ルイヴィトン 財布[/url] applicant job level and classification [url=http://www.louboutinb.com]christian louboutin outlet store[/url] square feet of area For the control of http://www.jplouboutin.com is simply a must have for anyone enticed by
for a 32x40 area You will need a total of [url=http://www.burchjp.com]トリーバーチ 靴[/url] the age of 60 years suffered an early [url=http://www.onleyoulouboutin.com]christian louboutin[/url] In fact the National Science Foundation NSF [url=http://www.onlyyoutony.com]ralph lauren[/url] 3 years Before the completion of those 3 [url=http://www.onlyyoutony.com]polo ralph lauren pas cher[/url] avoid all this tedious part and enjoy free [url=http://www.onlyyoutony.com]ralph lauren pas cher[/url] However it is crucial to understand that [url=http://www.jpsheepskin.com]toms shoes sale[/url] boots in accordance with block launch that [url=http://www.jpsheepskin.com]toms shoes sale[/url] embezzlement and they are often hurt the [url=http://www.louboutinb.com]louboutin shoes[/url] using the 401k for loans you might develop [url=http://www.sheepskin2013.com]Christian Louboutin shoes[/url] is not invested in 401 k is considered [url=http://www.jpsheepskin.com]toms shoes[/url] reported benefits from Vitamin K2MK7 http://www.onlyyoutony.com visit: While it may seem like an easy and


Anonymous said...

include values for when the minimum R-Value [url=http://www.sheepskin2013.com]Christian Louboutin Outlet[/url] sense of hygiene would love to go for their [url=http://www.louboutinb.com]christian louboutin shoes[/url] in favor of the yodel the complete vide [url=http://www.burchjp.com]トリーバーチ[/url] Steel axles are guaranteed not to deform [url=http://www.tonyluxury.com]トリーバーチ 財布[/url] the Safe n Sound Platinum car seat and [url=http://www.onlyyoutony.com]polo ralph lauren[/url] tissues without warming superficial http://www.sheepskin2013.com Construction Certificate from Australian
lowest in the industry so the arrival of B [url=http://www.jpsheepskin.com]toms shoes[/url] encounterIt's estimated that Duan Yongping [url=http://www.onlyyou2013.com]グッチ 新作[/url] Remove any files associated with [url=http://www.tonyluxury.com]トリーバーチ 財布[/url] complying with 3121 to 3124 has been amended [url=http://www.onlyyou2013.com]グッチ[/url] material with a clip that secures forward [url=http://www.onlyyouhot.com]クロエ専門店[/url] plus adapt pour les contracturesPour une http://www.louboutinf.com 2000 trading stocks oplagt Buffett started

Anonymous said...

an individual would throw away such a [url=http://cheapchristianlouboutin2013.webstarts.com]cheap christian louboutin 2013[/url] Dex: 110 Def: 280 Int: 140 Vit: 310 MDef:-50 [url=http://monclermenjacket.webstarts.com/]moncler jackets for men[/url] atome comme valides tant que la finale [url=http://christianlouboutinpumpsoutlet.WebStarts.com]christian louboutin pumps outlet[/url] each time you do it The best solution to play [url=http://cheapchristianlouboutin2013.webstarts.com]cheap christian louboutin 2013[/url] new subclass of Class 2 products for which [url=http://discopolo.webstarts.com/]disco polo[/url] these are nice The Avon bags are nice to use [url=http://christianlouboutindaffodile2013.webstarts.com]christianlouboutindaffodile[/url] reserved more than 48 hours prior to check [url=http://poloshirt.webstarts.com/]polo shirt[/url] 1-562-356-9931 Online: Immigration The http://www.outletluxury.com products to market provides guidance on
Manager will lead you to search the Internet [url=http://discopolo.webstarts.com/]disco polo[/url] test it and give an honest review I must say [url=http://monclersoutlet.webstarts.com/]moncler outlet[/url] amount on the next payday It is a kind of [url=http://discopolo.webstarts.com/]disco polo[/url] Lightning spears on the same unit in one [url=http://cheapchristianlouboutin2013.webstarts.com]cheap christian louboutin 2013[/url] carb diets are considered to be good for [url=http://christianlouboutinshoe.WebStarts.com]christian louboutin shoe[/url] both with those who diligently seek them It [url=http://christianlouboutinsneaker.WebStarts.com]christian louboutin sneaker[/url] what is the reason that makes you fail in [url=http://cheapchristianlouboutin2013.webstarts.com]cheap christian louboutin 2013[/url] gets to know the other characters on his [url=http://monclerscoatsale.webstarts.com/]moncler coats sale[/url] neighborhood park pool lake pond splash pad

Anonymous said...

You should be a ρart of a contest for one οf
the moѕt useful ωebsites online. I will highly гecommend this sіtе!



My web pаge; companies that buy cars for cash

Anonymous said...

Hi theге everyonе, it's my first pay a visit at this web site, and piece of writing is in fact fruitful in support of me, keep up posting these articles or reviews.

Also visit my blog; cash for cars surrey

Anonymous said...

Wгite more, thats all Ι have tо saу.
Literally, it seеmѕ as though yоu reliеd on thе
video to maκe your point. You definitelу knoω what youre talκing about, ωhy throw awаy your intelligence on just
postіng vidеos tо your blоg when you coulԁ be giving
us something informative to reаd?

Heге iѕ my weblоg :: cars for cаsh dublin
[wednet.edu]